
'Student gaat er 20 tot 40 procent op achteruit'
NRC.NEXT
14 februari 2013 donderdag
Section: Weten
 Wilmer Heck & laura wismans
 De aanleiding
De laatste weken lijkt er een welles-nietesspelletje gaande over wie het hardst wordt getroffen door de kabinetsplannen: ouderen of jongeren. In de Tweede Kamer werd gisteren nog gedebatteerd over het voornemen om de basisbeurs en OV-jaarkaart af te schaffen. In aanloop naar het debat stond vrijdag op http://NU.nl en   http://Telegraaf.nl het bericht 'Veel jongeren moeten op een houtje bijten', waarin aandacht werd gevraagd voor de financiële situatie van studenten. Bernard Koekoek (FNV Jong) beweerde daarin dat de gemiddelde student een netto inkomen heeft, met leningen, van 915 euro. ,,Dat is zo ongeveer op het sociaal minimum", zei hij. Kaj Heijneman van de Landelijke studentenvakbond (Lsvb) vulde aan: ,,Ze zitten blijkbaar al rond het minimum en door die maatregelen zouden ze nog eens 20 tot 40 procent van hun maandelijkse inkomen verliezen."
We bekijken of studenten inderdaad rond het sociaal minimum leven. En we controleren of de bewering dat studenten door de kabinetsplannen straks 20 tot 40 procent van hun inkomen inleveren daadwerkelijk waar is.
En, klopt het?
Het bedrag van 915 euro als netto inkomen voor de gemiddelde student komt uit het Studentenonderzoek 2012 van het Nibud. Dit is het gemiddelde besteedbare inkomen van een uitwonende student. Dit inkomen komt uit verschillende bronnen: bijbaantje, toelage van ouders, het geld dat DUO overmaakt (basisbeurs en aanvullende beurs, maar ook een lening), en overige inkomsten. Voor thuiswonende studenten is het gemiddelde inkomen volgens hetzelfde rapport 535 euro per maand.
Het sociaal minimum wordt door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid omschreven als 'het bedrag dat iemand minimaal nodig heeft om van te leven'. Hoe hoog dit bedrag is, is afhankelijk van leefsituatie (alleenstaand, paar, met of zonder kinderen) en leeftijd. De meeste uitwonende studenten vormen een eenpersoons huishouden, maar zij verschillen flink in leeftijd. Voor een 23-jarige ligt het sociaal minimuminkomen op 51,21 euro bruto per (werk)dag. Zo'n 925 euro netto per maand. Voor een alleenstaande 18-jarige ligt het normbedrag per dag echter veel lager: 19,88 euro bruto per (werk)dag. Dit norminkomen per dag loopt jaarlijks op, voor 19-jarigen is het 23,73 euro, voor 20-jarigen 28,40 en voor 21-jarigen 33,96 euro per dag. Kortom, 23-jarige uitwonende studenten leven met hun gemiddelde inkomen van 915 euro inderdaad rond het sociaal minimum. Maar voor jongere studenten ligt die 915 euro ruim boven hun minimum.
Heijneman heeft het in zijn bewering over maatregelen. Hij doelt hiermee op de kabinetsplannen om de OV-studentenkaart af te schaffen en de basisbeurs om te zetten in een lening. De basisbeurs voor een uitwonende student bedraagt nu 272 euro per maand. Die krijgen ze in de eerste vier studiejaren. De meeste studenten die door deze maatregel worden getroffen zijn jonger dan 23 en leven, in tegenstelling tot wat Koekoek van FNV Jong beweert, met hun gemiddelde inkomen van 915 euro dus ruim boven het sociaal minimum.
Gaan studenten er door de kabinetsplannen wel 20 tot 40 procent op achteruit, zoals Heijneman van de Lsvb beweert? Hij laat weten dat hij zich op zelfgemaakte berekeningen baseert. Het Nibud geeft aan dat het nog niet kan berekenen hoeveel studenten er daadwerkelijk in inkomen op achteruit gaan. De Tweede en Eerste Kamer hebben namelijk nog niet met de kabinetsplannen ingestemd. Wellicht worden ze nog gewijzigd, want D66 en GroenLinks zijn kritisch en zonder die twee hebben de regeringspartijen geen meerderheid in de senaat. Bovendien, stelt het Nibud, is het mogelijk dat het omzetten van de basisbeurs in een lening wordt gecompenseerd door een hogere ouderbijdrage of meer werken door studenten, zodat hun inkomen wordt aangevuld. Dat neemt volgens next.checkt niet weg dat studenten er op achteruit gaan als de kabinetsplannen doorgaan. Dat zij dat gat later opvullen met andere inkomsten doet daar niets aan af.
Als we alleen kijken naar het verdwijnen van de basisbeurs dan gaat het voor studenten in de eerste vier jaar van hun studie om 272 euro van de 915 euro per maand, een teruggang van zo'n 30 procent. Voor thuiswonende studenten is dit 98 euro van 535 euro, bijna 20 procent.
Onlangs publiceerde de Stuurgroep Studentenkaart een onderzoek naar het afschaffen van de OV-kaart. Studenten zullen minder met het OV reizen, meer kilometers met de auto en de fiets maken en er zullen meer mensen op kamers gaan wonen. Een student zal gemiddeld 1.059 euro per jaar meer kwijt zijn - 88 euro per maand. Opgeteld bij het afschaffen van de basisbeurs zou een uitwonende student er dan in totaal 40 procent op achteruit gaan, een thuiswonende student 35 procent. En dan zijn er ook nog uitschieters die door deze maatregel meer dan 3000 euro per jaar meer gaan betalen. Maar er wordt ook nagedacht over een compensatie in de vorm van een kortingskaart of een trajectkaart huis-studie. Omdat deze plannen nog onduidelijk zijn, kunnen wij niet nagaan hoeveel procent studenten er door deze maatregel precies op achteruit gaan.
Bernard Koekoek van FNV Jong beweerde dat studenten met hun gemiddelde inkomen van 915 euro rond het sociaal minimum leven. Dat klopt voor studenten van 23 jaar en ouder, maar het merendeel is jonger en zij leven met dit inkomen ruim boven hun sociaal minimum. Kaj Heijneman van de Landelijke Studentenvakbond vulde aan dat studenten er door de kabinetsplannen 20 tot 40 procent in inkomen op achteruit gaan. Alleen al het afschaffen van de basisbeurs zorgt voor een inkomensachteruitgang van gemiddeld 20 procent (thuiswonende student) of 30 procent (uitwonende student) in de eerste vier studiejaren. Dat percentage stijgt flink als de OV-studentenkaart wordt afgeschaft. Hoeveel precies is nog onduidelijk, dat hangt af van de compensatie die er wellicht komt.
Hoe dan ook, de inschatting van de Lsvb dat studenten door de kabinetsplannen gemiddeld 20 tot 40 procent van hun inkomen verliezen is volgens ons correct en beoordelen we als waar.
